آشنایی با عوارض لوسیون ماینوکسیدیل و زاندروکس داروهای درمان تاسی؛

* رضا اخوان

نام تجاری این محصول «
Rogaine» است و ساخت کمپانی «Upjohn» می باشد. محلول موضعی ماینوکسیدیل را می توان بدون نسخه از داروخانه تهیه نمود و تأثیر غلظت 5 درصد آن 50 درصد بیشتر از غلظت 2 درصد است. حداکثر اثرپذیری این محلول 5 ماه تا دو سال بعد از مصرف آن ظاهر شده و پس از این مدت تأثیر آن بتدریج کاهش پیدا می کند.
اگرچه مکانیسم دقیق اثر ماینوکسیدیل در تحریک رشد موها نامعلوم است، ولی ظاهراً این دارو از طریق طولانی کردن دوره رشد مو (افزایش مدت زمان آناژن) عمل می کند. تحت اثر این دارو کیفیت موهای ظریف (مینیاتوریزه) سر شامل قطر و اندازه آنها بهبود پیدا نموده، لذا به طور کلی وضعیت موهای نازک و کم پشت فرد بهتر می شوند. شایان ذکر است ماینوکسیدیل دارای هیچ گونه اثری بر مناطقی از سر که اصلاً مو ندارند، نمی باشد.
مطالعات کنترل شده در مورد اثر ماینوکسیدیل نشان داده است که حداکثر اثربخشی این دارو در مورد منطقه ورتکس (قسمت بالای پشت سر) و حداقل آن در مورد منطقه جلوی سر (جایی که حداکثر توجه به ریزش موها شده و بیمار دوست دارد که بیشتر این منطقه بهبود پیدا کند) است.
ماینوکسیدیل (حتی اگر دارای اثری بر رشد موها باشد) دارای اثر درمانی موقتی است و دلیل آن، این است که به هرحال تستوسترون همیشه در خون وجود داشته و سرانجام اثرات طاس کننده آن بر اثرات ضد طاسی دارو غلبه کرده، لذا مردی که در حال مصرف ماینوکسیدیل است نیز عاقبت دچار طاسی می گردد، هر چند روند طاسی در وی با سرعت کمتری ادامه پیدا می نماید. در صورتی که شخص همزمان با ماینوکسیدیل از قرص خوراکی فیناستراید (
Propeccia) نیز استفاده نماید تا حدی از اثر تستوسترون بر فولیکولهای مو ممانعت به عمل آمده و این مشکل کمتر مشاهده می گردد و حتی دیده شده که مصرف همزمان این دو دارو دارای اثرات «سینرژیستیک» (تقویت کننده) با یکدیگر هستند.
قبل از شروع مصرف ماینوکسیدیل باید به این نکته توجه کنید که ممکن است 9 تا 12 ماه طول بکشد تا شما اثرات مفید آن را بر موهایتان ملاحظه نمایید و در ضمن برای حفظ اثر این دارو، مصرف آن باید استمرار داشته باشد درغیر این صورت موهای درآمده در مدت 2 تا 3 ماه مجدداً دچار ریزش شده و از دست خواهند رفت. حتی اگر فرد برای سالها از این دارو استفاده کرده باشد. همان طور که گفته شد محلول موضعی ماینوکسیدیل در بهترین شرایط و با حداکثر کارایی فقط موجب تأخیر و یا کاهش سرعت ریزش موها می گردد.
در حقیقت در بیشتر مردانی که از ماینوکسیدیل استفاده می کنند، بهبود قابل ملاحظه ای از نظر موها مشاهده نشده و تعداد زیادی از آنها سرانجام این دارو را رها نموده و به روشهای دیگر درمان مثل کاشت موی طبیعی رو می آورند.
استفاده از ماینوکسیدیل در ابتدا برای بیمار بسیار جذاب است؛ زیرا هزینه دارو نسبت به هزینه روشهای ترمیم و درمان ریزش مو مانند اعمال جراحی و کاشت مو بسیار پایین است، ولی با توجه به اینکه اثرات این دارو موقتی بوده و باید برای همه عمر مصرف شود لذا هزینه کلی آن حتی از کاشت مو هم بالاتر می رود.
بیشتر جراحان کاشت موی طبیعی توصیه می کنند که قبل و بعد از انجام کاشت موی طبیعی از محلول ماینوکسیدیل استفاده شود تا از ریزش موقتی موها که گاهی پس از کاشت مو اتفاق می افتد، ممانعت به عمل آید اگرچه صحت این مطلب هنوز به روشنی ثابت نشده است.

مقدار مصرف:
بزرگسالان تا سن 65 سالگی: بدون توجه به میزان نواحی بدون مو، یک تا حداکثر دو میلی لیتر از محلول 2 درصد دو بار در روز بر فرق سر استعمال می شود
ماینوکسیدیل (
Loniten) دارویی خوراکی برای کنترل فشارخون بالاست که سالها در پزشکی مورد استفاده قرار می گرفته است، ولی به دلیل عوارض جانبی شدید در حال حاضر این دارو برای درمان فشارخون بالا دیگر استفاده نمی شود، مگر اینکه سایر داروهای متداول و کم ضررتر اثربخشی نداشته باشند و جان بیمار به دلیل فشارخون بالا در معرض خطر باشد.
یکی از عوارض غیرمنتظره مصرف این دارو رویش مو در مناطق غیرمعمول از قبیل پیشانی و پشت دستهاست. از این خاصیت برای تحریک رشد موها در مناطق طاس سر استفاده شده و بدین ترتیب محلول موضعی ماینوکسیدیل 2 و 5 درصد برای درمان طاسی سر به وجود آمد.

ماینوکسیدیل در خانمها
اگر چه مطالعات اولیه در مورد این دارو برای طاسی در آقایان بوده است، ولی مطالعات بعدی نشان داده است که اثرات ضد طاسی ماینوکسیدیل در خانمها حتی از آقایان هم بیشتر است و علت آن، این است که طاسی در خانمها دارای طرح گسترده (دیفیوز) است و برخلاف آقایان پوست سر کاملاً طاس و بدون مو نشده، لذا همیشه مقداری مو در پوست سر خانمهای طاس هست تا ماینوکسیدیل بتواند اثر کند.
موقتی بودن اثرات ماینوکسیدیل و لزوم مصرف همیشگی آن در خانمها نیز مثل آقایان است و در ضمن مانند آقایان این دارو در خانمها هم برای موهای خیلی ضعیف و کم جان (مانند خانمهای خیلی مسن که یائسه شده اند) دارای اثر خاصی نمی باشد.
یکی از مشکلات استعمال محلول موضعی ماینوکسیدیل بروز تحریک و خارش پوست سر (درماتیت تماسی) است که درصورت استفاده از فرم «کامپاند» دارو بیشتر دیده می شود. (فرم کامپاند ماینوکسیدیل دارای مختصری «تره تینوین» است که باعث افزایش جذب پوستی دارو و تأثیر بیشتر آن می گردد، ولی در همین راستا عوارض جانبی آن را هم بیشتر می کند. اگرچه غلظت 5 درصد ماینوکسیدیل مؤثرتر است ولی چون نسبت به غلظت 2 درصد دارای «پروپیلن گلیکول» بیشتری است، لذا چسبناک تر بوده و این موضوع استفاده از آن را برای خانم ها در طول روز مشکل می کند و بهتر است که برای وعده صبح از غلظت 2 درصد و برای وعده شب از غلظت 5 درصد مصرف شود.
عوارض جانبی ماینوکسیدیل در خانمها مختصری با آقایان متفاوت هستند. شیوع تحریک و خارش پوست (درماتیت تماسی) ناشی از استعمال ماینوکسیدیل در خانمها بیشتر از آقایان است. میزان بروز موهای زائد صورت نیز در خانمها بالاتر از آقایان است، البته این موها با قطع دارو به مرور زمان برطرف می شوند، ولی وجود آنها یک مسأله واقعاً ناراحت کننده برای شخص است. در صورتی که در هنگام مصرف دارو مواظب باشیم که قطرات دارو روی شقیقه ها و پیشانی نریزند، این مشکل کمتر اتفاق می افتد، ولی از بروز آن به طور کامل ممانعت نمی کند.
یکی دیگر از عوارض جانبی این محلول، سرگیجه و کاهش فشارخون است که در برخی خانمها اتفاق می افتد.

موارد مصرف:
ماینوکسیدیل موضعی برای درمان طاسی مردانه اندروژنیک در مردان و زنان به کار می رود.
احتمالاً تأثیر این دارو در مردانی که بیشتر موهای قسمت جلوی سرشان ریخته است، کمتر از افرادی است که مبتلا به طاسی اندروژنیک سایر نواحی می باشند.
مکانیسم اثر:
به نظر می رسد این اثر دارو به واسطه افزایش جریان خون جلدی ناشی از گشادی عروق، تحریک فولیکولهای مو از وضعیت استراحت به رشد فعال و تحریک سلولهای فولیکول مو باشد.

فارماکوکینتیک:
مقدار ناچیزی ازماینوکسیدیل موضعی از طریق پوست سالم جذب می شود. اثر دارو حداقل چهار ماه پس از شروع درمان دو بار در روز با داروی 2 درصد شروع شده و طی یک سال به حداکثر می رسد.
به نظر می رسد 3 تا 4 ماه پس از قطع درمان، موهای جدید حاصل از درمان شروع به ریزش نمایند و پیشرفت ریزش مو دوباره مجدد از سرگرفته شود.
حدود 95 درصد از دارویی که به طور سیستمیک جذب شده است، طی چهار روز از بدن دفع می گردد.

هشدارها:
در صورت وجود بیماریهای قلبی عروقی، زیادی فشار خون، التهاب یا جراحت پوست از قبیل پسوریازیس پوست سر یا آفتاب سوختگی شدید دارو باید با احتیاط مصرف شود.
فشار خون، ضربان قلب و وزن بیماران تحت درمان با ماینوکسیدیل موضعی راباید تحت نظر قرار داد.
مصرف مکرر ماینوکسیدیل موضعی ممکن است منجر به جذب سیستمیک آن و بروز عوارض جانبی دارو شود.
عوارض جانبی:
بروز مشکلات نادری همچون واکنش آلرژیک (بثورات جلدی و ورم صورت)، خارش، تشدید طاسی، سوختن پوست سر، سرگیجه، اگزما، التهاب فولیکولها، سردرد، کاهش توانایی جنسی، خستگی، اختلالات بینایی و کاهش دقت بینایی با مصرف این دارو گزارش شده است .
تداخل های دارویی:
مصرف همزمان ماینوکسیدیل موضعی با فرآورده های حاوی کورتیکواستروئیدها، مشتقات نفتی و یا رتینوئیدها ممکن است باافزایش نفوذپذیری استراتوم کورنئوم باعث تشدید جذب جلدی دارو شود.مصرف همزمان این داروی موضعی و سیستمیک به دلیل احتمال جذب سیستمیک داروی موضعی، ممکن است خطر سمی بودن آن را افزایش دهد.

نکات قابل توصیه:
به دلیل خطر جذب سیستمیک، دارو بیشتر از مقادیر و دفعات توصیه شده و یا بر سایر نقاط بدن استعمال نگردد.
از استعمال سایر فرآورده های پوستی بر نواحی تحت درمان با دارو اجتناب شود.
از تماس دارو با چشمها، بینی یا دهان خودداری گردد. در صورت تماس اتفاقی،نواحی آلوده با مقادیر زیاد آب شستشو داده شوند.
دستهای آغشته به دارو بلافاصله پس از استعمال شستشو داده شوند. برای تسریع در خشک کردن موها از سشواراستفاده نگردد.
ریزش مو ممکن است تا دو هفته پس از شروع درمان ادامه یابد.

زاندروکس (
XANDROX) چیست؟
ماده اصلی داروی زاندروکس همان ماینوکسیدیل است و برخلاف تمام تبلیغات اینترنتی که این محلول (دارو) را معجزه پزشکی اعلام می کنند، تفاوت چندانی با ماینوکسیدیل ندارد. زاندروکس از موارد ذیل تشکیل شده است:
نکاتی که باید در هنگام مصرف زاندروکس رعایت گردد:
- از تماس محلول با چشم و دهان خودداری کنید.
- هرگز برای جای دیگر بدن استفاده نکنید.
- بیش از مقدار توصیه شده استفاده نکنید.
- پس از استعمال حتماً دستها را بشویید.
- استفاده محلول برای سنین زیر 18 سال توصیه نمی شود.
- برای خانمهای حامله و خانمهایی که در مرحل اولیه حاملگی هستند، توصیه نمی شود. اگر از ریزش موی خود مطمئن نیستید، استفاده از زاندروکس توصیه نمی گردد.
- اگر بتازگی ریزش موی شما شروع شده استفاده از زاندروکس توصیه نمی شود.
- زاندروکس روی ریزش ارثی تأثیر ندارد.
- اگر پوست حساس دارید و یا لکه های قرمز و حساسیتهای پوستی دارید، استفاده از زاندروکس تا درمان آن حساسیت توصیه نمی شود.
- از تابش مستقیم خورشید بر پوست سر و خود محلول، جلوگیری می کند.
موارد منع مصرف زاندروکس:
موارد منع مصرف شامل تمام موارد منع مصرف ماینوکسیدیل و همچنین موارد زیر است:
عموماً خارش و قرمزی محسوس بر روی پوست سر ایجاد می گردد. اگر این خاصیت ادامه یابد حتماً با پزشک مشورت نمایید.
در صورت تماس با چشم فوری با آب شستشو دهید.
اگر شما آلرژی و یا حساسیت به خصوصی دارید، در مصرف زاندروکس حتماً با پزشک مشورت نمایید.
در موارد عارض شده زیر، مصرف دارو را قطع کرده و حتماً به پزشک مراجعه فرمایید.
درد سینه، طپش قلب، غش کردن، افزایش وزن ناگهانی، ضخامت موهای صورت و قرمزی و حساسیت طولانی مدت پوست سر.